Europa bouwt een eigen satellietnetwerk en zet daarmee een grote stap. De Europese Commissie maakte het uitvoeringsplan voor IRIS² definitief. Daarmee verlaat het project de tekentafel en start de echte bouwfase. IRIS² geldt als het Europese antwoord op Starlink van SpaceX. De Commissie ondertekende een akkoord met Europese fabrikanten, de European Space Agency (ESA) en andere partners. De onderhandelingen begonnen in januari van dit jaar. In de maanden daarna legden de partijen het gedetailleerde ontwerp van de constellatie vast. Ook bereidden zij de bouw van de satellieten concreet voor. Daarnaast maakten zij afspraken over grondinfrastructuur en over lanceerdiensten. Het plan beschrijft dus niet alleen de techniek, maar ook de uitvoering.
Het aantal satellieten valt hoger uit dan eerder aangekondigd. De fabrikanten beloofden meer toestellen te leveren dan het oorspronkelijke plan voorschreef. IRIS² krijgt daardoor 348 satellieten in een lage baan om de aarde. Dat zijn er 66 meer dan de Commissie eerst voor ogen had. Volgens de ESA versterkt die uitbreiding vooral defensie, veiligheid en hulpdiensten. De ruimtevaartorganisatie spreekt over 60 procent extra beveiligde overheidscapaciteit binnen de Europese Unie. Wereldwijd groeit die capaciteit met 54 procent. Europa vergroot daarmee zijn vermogen om kritieke missies tijdens crises te ondersteunen. De extra satellieten maken het netwerk bovendien robuuster bij uitval van losse toestellen.
De partners hakten ook financiële knopen door. Zij stelden de streefprijzen van IRIS² vast en legden de investeringen van private operators vast. Die afspraken bepalen straks wat overheden en andere klanten voor de diensten betalen. De eerste satellieten gaan in 2029 de ruimte in. Vanaf datzelfde jaar rollen de partners de diensten stapsgewijs uit. Gebruikers krijgen de capaciteit dus niet in één klap, maar in fasen. Die aanpak geeft de betrokken partijen ruimte om onderweg bij te sturen. Tegelijk legt zij de lat hoog voor de planning van de komende jaren. Elke vertraging in de productie werkt namelijk direct door in de uitrol.
Naast Starlink oogt het Europese netwerk bescheiden. SpaceX heeft inmiddels meer dan 10.000 actieve satellieten in een baan om de aarde. IRIS² blijft met 348 toestellen een fractie van die omvang. Toch laten beide projecten zich lastig vergelijken, want hun doelen verschillen sterk. SpaceX bouwde Starlink vanaf het begin als een groot commercieel breedbandnetwerk. Het bedrijf richt zich daarmee vooral op consumenten en ondernemingen wereldwijd. IRIS² dient in de eerste plaats een publiek belang. De omvang van de constellatie zegt daarom weinig over het succes van het project.
Het Europese netwerk levert vooral een veilige en betrouwbare verbinding voor overheidsgebruikers. Die gebruikers zitten in de Europese Unie en in deelnemende landen zoals Noorwegen en IJsland. De diensten ondersteunen kritieke operaties, bijvoorbeeld tijdens noodsituaties en grote rampen. Ook humanitaire hulpverlening en grensbewaking staan nadrukkelijk op de lijst. In zulke situaties vallen gewone netwerken vaak weg of blijken zij kwetsbaar. Een eigen constellatie voorkomt dat Europese diensten dan van een buitenlandse aanbieder afhangen. Dat soevereine karakter vormt de kern van het hele project. De Commissie noemt IRIS² niet voor niets een soevereine dienst.
Bedrijven en burgers krijgen later eveneens toegang tot IRIS². De Commissie mikt daarbij op gebieden zonder goede vaste of mobiele verbindingen. Daar ontbreken traditionele netwerken volledig of functioneren zij onbetrouwbaar. Satellietinternet vult zulke gaten sneller dan glasvezel of nieuwe zendmasten. Europa combineert zo een strategisch doel met een praktische toepassing. Het definitieve uitvoeringsplan maakt intussen de weg vrij voor de bouw. Fabrikanten kunnen productielijnen inrichten en de eerste onderdelen bestellen. De komende jaren moeten uitwijzen of de planning van 2029 standhoudt.
Het project past in een bredere Europese zoektocht naar digitale zelfstandigheid. Overheden leunen voor communicatie nu vaak op systemen van niet-Europese bedrijven. Die afhankelijkheid voelt ongemakkelijk zodra spanningen oplopen of leveranciers hun voorwaarden wijzigen. IRIS² moet Europa daarom een eigen, controleerbare schakel in de keten geven. De ESA benadrukt dat de extra capaciteit juist tijdens crises verschil maakt. Of het netwerk die belofte waarmaakt, blijkt pas na de eerste lanceringen. Tot die tijd draait alles om ontwerp, productie en het vastleggen van lanceercapaciteit.
