Europa zoekt bedrijven die zeven AI-gigafabrieken willen bouwen. De Europese Commissie opende daarvoor deze week een officiële oproep. Winnaars kunnen rekenen op een flinke bijdrage uit de publieke kas. Brussel legt samen met de lidstaten ongeveer tien miljard euro klaar. Private investeerders moeten daar minstens twintig miljard euro bovenop leggen. De totale investering komt zo boven de dertig miljard euro uit. Daarmee is dit een van de grootste digitale projecten ooit in de Unie. Europa wil zo zijn achterstand op de Verenigde Staten en China verkleinen. Amerikaanse en Chinese techbedrijven bouwen al jaren gigantische rekencentra. Europese ontwikkelaars missen zulke faciliteiten grotendeels op eigen bodem.
Een AI-gigafabriek lijkt niet op een gewone fabriek. Er rolt geen enkel product van een lopende band. Het gaat om reusachtige datacentra vol gespecialiseerde chips. De Commissie hanteert een harde ondergrens voor de omvang. Elke locatie telt straks meer dan honderdduizend geavanceerde AI-processors. Dat is een veelvoud van wat Europese onderzoekers nu gebruiken. Met die rekenkracht kunnen bedrijven grote taalmodellen volledig zelf trainen. Nu huren Europese ontwikkelaars daarvoor meestal Amerikaanse cloudcapaciteit in. Die afhankelijkheid maakt Brussel al langer nerveus. Prijzen, voorwaarden en wachtrijen liggen namelijk buiten Europese invloed. Eigen fabrieken moeten die situatie structureel veranderen.
De oproep staat open voor consortia en speciale projectvennootschappen. Bedrijven, investeerders, publieke instanties en kennisinstellingen mogen samen indienen. Zij krijgen tot 12 november 2026 de tijd. Daarna beoordeelt de Commissie alle voorstellen in een competitieve procedure. Zij kijkt onder meer naar techniek, financiering en energievoorziening. Een gigafabriek hoeft bovendien niet op één plek te staan. Deelnemers mogen de rekenkracht over meerdere locaties verdelen. Ook projecten die meerdere lidstaten omvatten, komen in aanmerking. Die flexibiliteit geeft kleinere landen een reële kans. Zij kunnen samen optrekken met grotere buurlanden. Zo verdeelt Brussel de fabrieken beter over de Unie. Anders halen enkele rijke lidstaten waarschijnlijk alle projecten binnen.
Aan de inkoop van apparatuur stelt de Commissie duidelijke eisen. Deelnemers kopen bij Europese leveranciers of bij bedrijven uit bevriende landen. In de praktijk komt de zwaarste hardware nog altijd uit Amerika. Brussel tekende daarom intentieverklaringen met AMD, Nvidia en Qualcomm. Die afspraken moeten de levering van chips veiligstellen. Zonder zulke garanties dreigt jarenlange vertraging door schaarste. Tegelijk blijft Europa daarmee leunen op Amerikaanse fabrikanten. Precies die afhankelijkheid wil het continent juist afbouwen. De Commissie ziet de fabrieken dan ook als een tussenstap. Europese chipontwikkelaars krijgen intussen ruimte om zich te bewijzen.
Ook de toegang tot de rekenkracht regelt Brussel vooraf. Start-ups, scale-ups en het midden- en kleinbedrijf moeten er terechtkunnen. Hetzelfde geldt voor universiteiten, industrie en publieke instellingen. Een vast deel van de capaciteit reserveert de Commissie voor jonge bedrijven. Start-ups van minder dan drie jaar oud krijgen daarbij voorrang. Zonder die regel slokken enkele grote spelers de capaciteit op. Onderzoekers klagen al jaren over te weinig rekentijd. ‘Toegang tot pure rekenkracht is een strategische noodzaak voor Europa’, zegt Henna Virkkunen. Zij is als vicevoorzitter verantwoordelijk voor technologische soevereiniteit. Volgens haar versnelt de ontwikkeling van AI in hoog tempo. Europa kan zich geen afwachtende houding permitteren.
Het plan hoort bij het bredere InvestAI-initiatief. Ursula von der Leyen kondigde dat in februari 2025 aan. Zij sprak toen over twintig miljard euro voor gigafabrieken. Het bedrag groeide sindsdien mee met de plannen. Een eerste peiling in juni 2025 leverde 76 voorstellen op. Die kwamen uit zestien verschillende lidstaten. De belangstelling overtrof daarmee ruim de verwachtingen in Brussel. Toch liet de formele oproep nog ruim een jaar op zich wachten. De Commissie stelde de aanbesteding meermaals uit. Zij worstelde onder meer met staatssteunregels en financiering. De eerste schop gaat naar verwachting in 2027 de grond in.
De gigafabrieken komen bovenop de kleinere AI-factories van EuroHPC. Die locaties draaien al of openen later dit jaar. Finland, Duitsland, Italië, Luxemburg, Zweden, Spanje en Griekenland huisvesten er een. Daarin steken de EU en de lidstaten samen ruim anderhalf miljard euro. De gigafabrieken spelen echter in een compleet andere klasse. Critici plaatsen wel kanttekeningen bij het miljardenplan. Zulke complexen verbruiken enorm veel stroom en koelwater. Ook vergunningen en netaansluitingen vormen in veel landen een knelpunt. Bovendien blijft onduidelijk of Europese bedrijven de capaciteit echt vullen. De Commissie rekent erop dat de vraag vanzelf meegroeit. Over ruim drie maanden weet Brussel wie zich meldt.
