Palantir krijgt steeds meer macht over de Amerikaanse luchtverkeersleiding, terwijl reizigers de storingen voelen. Op 6 augustus viel het luchtverkeerscentrum bij Minneapolis ruim twee uur uit. Radar en radioverbindingen werkten niet meer. De storing raakte meer dan 1.100 vluchten in een gebied van negen staten. Twee dagen eerder vertrok president Donald Trump met de helikopter Marine One vanaf het Witte Huis. De piloten wilden volgens protocol het vliegveld Reagan National waarschuwen. Daar hoorde niemand die oproep. De verkeersleiding gaf een ander toestel toestemming om op te stijgen. Dat vliegtuig kwam dichterbij dan de veiligheidsregels toestaan. Het Witte Huis noemde het voorval later ongevaarlijk.
De storingen vallen op, want de regering beloofde juist een grondige vernieuwing. In februari 2025 vroeg minister van Transport Sean Duffy hulp aan Elon Musk. Musk leidde toen DOGE, het departement voor overheidsefficiency. Op X beloofde hij snelle veiligheidsverbeteringen aan het systeem. Daar kwam weinig van terecht. DOGE hielp luchtvaartautoriteit FAA bij geen enkele grote systeemvernieuwing. Musk beschuldigde Verizon ten onrechte van het beheer van het communicatienetwerk. Zijn poging om Starlink als vaste telecomleverancier binnen te halen mislukte eveneens. Wat wel lukte: het ontslag van 400 FAA-medewerkers. Daaronder zaten onderhoudstechnici van achttien verkeersleidingscentra.
Het systeem kraakte trouwens al veel langer. De afgelopen jaren begaven apparaten het in Dallas, Denver en Houston. In Atlanta, Newark en het Potomac-centrum roken medewerkers onverklaarbare dampen. Boston, New York, Los Angeles, Orlando en Philadelphia kampen met chronische personeelstekorten. Volgens onderzoeksorganisatie US PIRG werd 2025 het slechtste jaar voor vertragingen in ruim tien jaar. Een op de vier vluchten kreeg vertraging, week uit of ging niet door. Samen leverde dat bijna 1,7 miljoen verstoringen op. Het aantal keren dat passagiers aan boord moesten wachten steeg met 64 procent. Ook raakten luchtvaartmaatschappijen naar schatting 2,4 miljoen koffers kwijt of beschadigden ze die.
In juli 2025 kwam er eindelijk geld. Een grote begrotingswet maakte 12,5 miljard dollar vrij voor een complete vernieuwing. Ongeveer 5 miljard daarvan gaat naar software. Omdat Musk zijn beloften niet waarmaakte, haalde de regering een andere grote donateur binnen: Peter Thiel. Zijn bedrijf Palantir zit al diep in de systemen van de FAA. Dat maakt het een kansrijke gegadigde voor veel opdrachten. Ervaring met luchtverkeersleiding heeft het bedrijf nauwelijks. Verkeersleiders zien er weinig heil in. Zij spraken anoniem met The Verge, uit angst voor hun baan. Volgens hen ligt het grootste probleem bij het personeel. Van de 12,5 miljard dollar gaat geen cent naar meer mensen.
Palantir groeit intussen hard binnen de federale overheid. Het bedrijf levert sinds 2008 databases aan Defensie en de FBI. In 2025 passeerde het voor het eerst 1 miljard dollar aan overheidscontracten. Dit jaar wordt dat 1,5 miljard. Palantir bouwde het AI-doelsysteem Maven en een kaartsysteem voor immigratiedienst ICE. Ook maakte het een zoekmachine waarmee DOGE voor 780 miljoen dollar aan subsidies schrapte. Politici en waakhonden waarschuwen bij al die projecten voor privacyrisico’s en onnauwkeurigheid. Bij de FAA loopt sinds 2024 vrijwel alle data door Palantirs Foundry-platform. Het bedrijf won daarna twee opdrachten zonder aanbesteding. Een derde aanbesteding vroeg zelfs letterlijk om Palantir-technologie. Palantir hoort inmiddels bij de honderd grootste leveranciers van de Amerikaanse overheid.
Toch verliep niet alles vlekkeloos. Bij het SMART-contract van 875 miljoen dollar greep Palantir mis. Winnaar werd de start-up Air Space Intelligence uit Boston. In de directie daarvan zitten vier oud-medewerkers van Palantir. Ondertussen stapelen de dagelijkse problemen zich verder op. Op 7 augustus zorgden onweersbuien voor ongeveer 9.000 vertragingen en 2.000 annuleringen. Minister Duffy wees op X naar verkeersleiders die zich ziek meldden. Die uitspraak maakte veel medewerkers woedend. Deze centra zijn al tientallen jaren onderbezet, zei een van hen. Vallen er twee mensen uit, dan verdwijnt soms de halve bezetting. Niet iedereen oordeelt overigens negatief. Hassan Shahidi van de Flight Safety Foundation prijst het tempo van de regering. Geen enkel kabinet sinds Reagan startte zoveel projecten tegelijk. Werklieden vervangen door het hele land koperdraad en knappen verouderde radars op.
De FAA verlaagde in mei bovendien haar streefgetal naar 12.563 verkeersleiders, tegen 14.633 eerder. Het bureau rekent daarbij op AI en slimmere roosters. Op de werkvloer klinkt dat onwaarschijnlijk. Veel mensen werken tien uur per dag, zes dagen per week, weken achtereen. Burn-out en uitputting komen daardoor vaak voor. Wie hulp zoekt bij angst of somberheid, riskeert schorsing of ontslag. Het zelfdodingscijfer onder verkeersleiders ligt acht keer hoger dan het landelijk gemiddelde. Voor werving startte de FAA een campagne die gamers moest lokken. Die leverde 2.000 aanmeldingen op. Toch valt dertig procent tijdens de opleiding af, en certificering duurt tot drie jaar. Een verkeersleider had nog nooit van de nieuwe initiatieven gehoord. De enige vernieuwing was een nieuw scherm op dezelfde oude hardware, vertelde hij. Een veteraan met twintig dienstjaren wil liever eerst betere lonen en meer collega’s. De software van Palantir komt pas over jaren. Verkeersleiders wachten dus nog altijd op echte verbetering. De commerciële luchtvaart beleefde intussen haar dodelijkste jaar sinds 2009.
