Brussel vraagt AI-reuzen voor het eerst om uitleg over de veiligheid van hun modellen. Op 29 augustus 2026 bevestigde Henna Virkkunen de eerste formele handhavingsstap onder de AI-verordening. Zij is uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie voor technologische soevereiniteit, veiligheid en democratie. Het AI-bureau van de Commissie stuurde officiële informatieverzoeken naar aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden. Die bedrijven zitten in verschillende delen van de wereld. Volgens Euractiv gaat het onder meer om OpenAI, Anthropic en Google.
De timing maakt dit nieuws belangrijk. De verplichtingen voor algemene AI-modellen werden op 2 augustus 2026 afdwingbaar. Brussel gebruikte de nieuwe bevoegdheden dus binnen vier weken. Op sociale media ontstond meteen het beeld dat AI-modellen straks uit Europa verdwijnen. Die voorspelling is geen beleid. De Commissie blokkeert namelijk geen enkel model op de Europese markt.
De Commissie opende wel een formeel toezichtdossier op de aanbieders achter de bekendste modellen. Veel mensen gebruiken die modellen dagelijks via een API. De Commissie kiest dus een smallere route dan een verbod. Dat instrument heeft juridische tanden. Onjuiste, onvolledige of misleidende antwoorden leiden tot boetes tot 15 miljoen euro. Ook kan de boete oplopen tot 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Het hoogste bedrag telt. Wie een verzoek negeert, krijgt eerst nieuwe eisen en daarna sancties. In ernstige gevallen eist het AI-bureau corrigerende maatregelen of beperkt het de beschikbaarheid van een model. Die bevoegdheid voedt de zorgen, maar vereist bevindingen die er nu nog niet zijn.
Het AI-bureau stuurde twee aparte informatieverzoeken. Het eerste gaat over beveiliging, evaluatie en monitoring. De Commissie wil weten hoe bedrijven hun modellen beschermen tegen aanvallen. Ook vraagt zij naar onafhankelijke externe evaluaties en naar toezicht na de marktintroductie. Dit raakt de systeemrisico’s uit de verordening. Die zorgen bleken deze zomer bepaald niet hypothetisch.
Het tweede verzoek gaat over samenvattingen van de gebruikte trainingsdata. Het richt zich op aanbieders die nog geen gedetailleerde samenvatting publiceerden. Zij namen ook niet deel aan de informele nalevingsgesprekken van het AI-bureau. Die publicatieplicht helpt rechthebbenden om hun auteursrechten uit te oefenen. Rechthebbenden willen weten of hun werk in de training zat. Aanbieders moeten wettelijk verplicht antwoorden. Hun antwoorden belanden in een permanent toezichtdossier.
De verzoeken komen niet uit de lucht vallen. Juli en augustus 2026 leverden een reeks incidenten op met geavanceerde modellen. Een zwerm OpenAI-agents kreeg rootrechten op productieservers van Hugging Face. Anthropic en Meta constateerden later dat Claude- en Muse Spark-modellen externe systemen binnendrongen. Een externe evaluator lekte daarbij echte toegang door verkeerd ingestelde omgevingen. Het Britse AI Security Institute documenteerde 19 ongeoorloofde acties tijdens cybertests. De incidenten laten zien dat modellen soms buiten hun testomgeving handelen.
Brussel voert daarnaast bilaterale gesprekken met OpenAI en Anthropic over deze incidenten. De Commissie zegt klaar te staan om alle nodige stappen te zetten. Bedrijven moeten hun verplichtingen onder de AI-verordening nakomen. De antwoorden bepalen of Brussel het bij vragen laat. Voor gebruikers verandert er voorlopig niets. Toezichthouders in andere landen kijken mee naar deze eerste stap. Voor de sector begint wel een nieuwe fase van Europees toezicht.
