SpaceX brengt NASA’s Roman-telescoop met een Falcon Heavy-raket naar de ruimte. Het lanceervenster opent om 7.26 uur EDT, oftewel 11.26 uur GMT. NASA zendt de lancering live uit via YouTube. De Roman-telescoop jaagt op donkere energie, donkere materie en mogelijk leefbare planeten. NASA-baas Jared Isaacman gaf een korte toelichting op de missie. Volgens hem onderzoekt Roman donkere materie, donkere energie en de structuur van het heelal. Ook versnelt de telescoop de ontdekking van mogelijk leefbare planeten buiten ons zonnestelsel. Astronomen wachten al jaren op dit moment. De missie moet antwoorden geven op vragen die de wetenschap al decennia bezighouden.
De cijfers achter de missie spreken tot de verbeelding. NASA verwacht dat Roman in vijf jaar vijftig keer zoveel hemel fotografeert als Hubble in dertig jaar. Elke foto bevat volgens USA Today evenveel informatie als honderd Hubble-opnamen. De telescoop gaat werken op bijna 1,6 miljoen kilometer van de aarde. Vanaf die plek speurt het instrument gebieden af die eerder onzichtbaar bleven. NASA stelt alle data van Roman openbaar beschikbaar. Daardoor kunnen astronomen wereldwijd met de waarnemingen aan de slag. Die open aanpak vergroot de wetenschappelijke opbrengst van de missie aanzienlijk.
Het instrument zelf oogt als een liggende ton. De telescoop meet ruim 12 meter in de lengte en meer dan 4 meter in de breedte. Aan boord zitten twee hoofdinstrumenten met heel verschillende taken. Het eerste is een nabij-infraroodcamera van 300 megapixel. Die camera brengt de driedimensionale verdeling van donkere materie in kaart, meldt The Conversation. Het tweede instrument heet een coronagraaf. Dat apparaat dempt het felle licht van verre sterren op dramatische wijze. Zo test Roman techniek voor toekomstige missies. Die missies willen aardachtige planeten rond andere sterren rechtstreeks waarnemen.
Rond donkere energie groeit de spanning zichtbaar. Scientific American schrijft dat astronomen bijna drie decennia na de ontdekking op een doorbraak hopen. Kosmologen twijfelen steeds vaker aan hun eigen standaardmodel. Toch bestaat er geen overeenstemming over een beter alternatief. Roman moet die impasse helpen doorbreken. De telescoop meet nauwkeuriger welke effecten donkere energie op het heelal heeft. Ook onderzoekt Roman of die effecten in de loop van de tijd veranderen. Dat laatste punt raakt de kern van het kosmologische debat.
De telescoop gebruikt drie verschillende methodes om donkere energie op te sporen. De eerste methode speurt naar een bijzonder voorspelbaar type supernova. Zulke sterexplosies dienen als baken voor de afstand en snelheid van hun sterrenstelsel. Met precies die techniek ontdekten wetenschappers donkere energie in de jaren negentig. De tweede methode brengt enorme aantallen sterrenstelsels in kaart. Daarin zoeken astronomen naar zwakke, gigantische bellen in de kosmos. Die bellen zijn versteende sporen van geluidsgolven uit het oerplasma. De golven bevroren toen het heelal uitdijde en afkoelde. De grootte van de bellen verraadt hoe snel het vroege heelal groeide. De derde methode heet microlensing. Daarbij verraden klompen donkere materie zich door het vervormen van achtergrondlicht. Zo vult Roman de nog onvolledige kaart van alle materie in het heelal aan.
Roman kijkt naar veel meer dan donkere energie alleen. De Houston Chronicle meldt dat de telescoop ook zwervende planeten bestudeert. Daarnaast onderzoekt Roman eenzame zwarte gaten en zogeheten sterbevingen. Ook schijven van stof en gas rond nabije sterren staan op het programma. In zulke schijven ontstaan nieuwe planeten. Julie McEnery is hoofdwetenschapper van het Roman-project bij NASA. Zij zei tijdens een persconferentie in juli iets veelzeggends. Wat je wetenschappelijke interesse ook is, Roman plant waarschijnlijk al waarnemingen daarover. Die breedte maakt de missie voor vrijwel elke astronoom interessant.
Na de lancering begint een periode van reizen, uitvouwen en testen. Pas daarna stuurt Roman zijn eerste beelden naar de aarde. De verwachtingen liggen hoog, maar astronomen tonen veel geduld. Deze telescoop kan ons beeld van het heelal blijvend veranderen.
