Bijna 140.000 banen weg bij Amerikaanse techbedrijven sinds januari, en telkens valt hetzelfde woord: AI. Dat is geen analyse, dat is een alibi.
Kijk naar de timing. Dezelfde bedrijven die nu zeggen dat taalmodellen hun personeel overbodig maken, hebben zich in 2021 en 2022 massaal overbemand met de aanname dat de pandemiegroei blijvend was. Die rekenfout wordt nu gecorrigeerd, en er is geen prettiger verhaal voor de aandeelhoudersvergadering dan dat je niet snijdt maar transformeert. Ontslagen wegens verkeerd bestuur kosten een CEO zijn geloofwaardigheid; ontslagen wegens AI leveren een hogere koers op. Bovendien: als AI werkelijk zoveel productiever maakt, waar is dan de omzetgroei per resterende werknemer die dat zou moeten bewijzen?
Het tegenargument is serieus en verdient het niet weggewuifd te worden. In klantenservice, testwerk en het eenvoudigste programmeerwerk is de substitutie wél meetbaar, en juist instapfuncties verdwijnen het snelst. Wie dat ontkent, verkoopt werkzoekenden valse hoop.
Maar het onderscheid doet wel degelijk iets. Zolang we AI als natuurkracht behandelen, hoeft niemand zich te verantwoorden en valt er niets te onderhandelen. Techniek dwingt geen enkel ontslag af — dat blijft een keuze, gemaakt door mensen met een naam, een bonus en een verantwoordelijkheid. Die moeten we daarop aanspreken, niet het model.