De Verenigde Staten leggen 35 landen een harde keuze voor. Persbureau Reuters onthulde op 14 augustus een conceptbrief van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Die brief draait om Pax Silica, het Amerikaanse samenwerkingsverband rond kunstmatige intelligentie. Washington vraagt de ontvangers te kiezen tussen het Amerikaanse en het Chinese AI-blok. De toon is voor een diplomatieke tekst opvallend scherp. “Van alles deel uitmaken, betekent van niets deel uitmaken”, staat er letterlijk.
Washington richtte Pax Silica vorig jaar op. Het verbond moet de toevoerketens veiligstellen voor AI-modellen, chips en kritieke grondstoffen. Ongeveer vierentwintig landen zijn volwaardig lid, waaronder Japan, Australië, Zuid-Korea en Kazachstan. Leden krijgen toegang tot investeringen en stemmen hun exportcontroles op elkaar af. Tot nu toe bindt het verbond niemand juridisch. Precies dat gat wil de nieuwe brief dichten.
De brief gaat naar de 35 ondertekenaars van de Amerikaanse “AI Opportunity Statement” uit juni. Lidmaatschap is volgens de tekst “niet zomaar een abonnement, maar een verbintenis”. Opvallend genoeg noemt de brief China nergens bij naam. In plaats daarvan spreekt Washington over “dubbele initiatieven waarvan de verwachtingen botsen met de onze”. De brief draagt nog geen datum en is niet verstuurd. Het ministerie weigert het bestaan ervan te bevestigen.
De directe aanleiding ligt in Centraal-Azië. Kazachstan sloot zich in juni als eerste land uit die regio bij Pax Silica aan. Kort daarna tekende het land ook bij het Chinese AI-verbond. Daarmee is Kazachstan het enige bekende land met een dubbel lidmaatschap. In Washington leidde dat tot onrust. Het land beschikt namelijk over grote voorraden kritieke mineralen, en China zette zulke grondstoffen eerder al in als drukmiddel tijdens handelsconflicten.
China bouwt ondertussen aan een eigen netwerk. President Xi Jinping kondigde in juli op een conferentie in Shanghai de World Artificial Intelligence Cooperation Organization aan. Beijing lokt landen niet met investeringen, maar met vrij te downloaden modellen. Volgens Reuters overweegt China wel beperkingen op buitenlandse toegang tot zijn beste systemen. Die modellen maakten de afgelopen tijd een flinke inhaalslag. De leiding van Hugging Face becijferde dat Chinese open modellen inmiddels 41 procent van alle downloads opeisen.
Een anonieme Amerikaanse functionaris vat de boodschap kort samen: je kunt het niet allebei hebben. Landen kunnen zich volgens hem niet geloofwaardig opwerpen als vertrouwde partner in het ene ecosysteem. Tegelijk een initiatief steunen dat een concurrerende visie vooruithelpt, gaat dan niet samen. Europese landen komen in de berichtgeving over Pax Silica niet voor. Onduidelijk blijft daarom of ook Europese hoofdsteden de brief ontvangen.
Niet iedereen gelooft in deze aanpak. Analist Rui Ma waarschuwt dat dwang averechts kan werken. Bondgenootschappen zijn volgens haar nooit permanent, en belangen verschuiven nu eenmaal. Andere ontwikkelaars pleiten voor een derde weg: landen bouwen beter hun eigen systemen dan dat ze van een van beide blokken afhankelijk worden. Drie vragen bepalen nu de afloop. Verstuurt Washington de brief echt? Hoe reageert Kazachstan? En welke 35 landen staan precies op de lijst, die de Amerikaanse regering tot nu toe geheimhoudt?
